Depremin Matemati?i

 

Depremin Matemati?i  

Bilim ve Teknik Dergisi – Ekim 1997 
http://www.newscientist.com/ns/970612/nquake.html

      Deprem matemati?i üzerinde çal??an jeofizikçiler, deprem tahmini konusunda yanl?? varsay?mlarda bulunuldu?unu söylüyor.  Kendi sonuçlar?na göre büyük bir depremin bir yerle?imi vurma f?rsat? her zaman söylenegeldi?i gibi artaca??na, azal?yor. 

      Bir çok jeofizikçi bir depremin zaman?n? ve yerini tam olarak tahmin etmekten vazgeçmi?lerse de, belli bir zaman içinde bir yerde deprem olup olmayaca?? hala ara?t?r?l?yor.  Varsay?m, bir yerde olan son büyük depremden bu yana uzun zaman geçtiyse, yeni bir depremin daha k?sa bir süre içinde olaca?? do?rultusunda.  Asl?nda mant?k çok aç?k: Depremler olu?ur, çünkü dünyan?n tentonik plakalar?n?n yava?ça s?k??mas? kayalar üzerinde gerilme yarat?r; kayalar k?r?lana dek.  Böylece, büyük bir deprem olas?l???n?n zamanla nas?l "geli?ti?inin" anla??lmas? amac?yla yap?lan sismik kay?tlar?n analizi, gelecek bir depremin kabaca tahminini mümkün k?lar. 

      California Üniversitesi'nden Lean Knopoff ve Didier Sornette yeni çal??malar?nda bu yakla??mla ilgili ciddi ku?kular?n bulundu?unu dile getiriyor.  Çal??malar?na göre, yeni depremin olu?ma ?ans? zaman içinde artmak yerine ayn? kal?yor, hatta azal?yor.  Ara?t?rmalar?, gelecekteki bir olay?n olas?l???n?n geçmi?teki olaylardan nas?l etkilendi?ini gösteren Bayes'in kuram?na dayan?yor.  Sornett'e göre, bir sonraki olay?n zaman?n?n tahminini, olaylar aras?ndaki sürede görülen dalgalanmalar hakk?nda ne bilindi?ine ba?l?.  Bu dalgalanmalar?n do?as? ise depremler aras?ndaki zaman aral??? olas?l???n yo?unlu?una ba?l?. 

      Baz? bölgelerde periyodik say?labilecek bir düzen içinde küçük depremler olu?ur.  Bu durumda, zaman geçtikçe deprem olas?l???n?n artmas?na yol açan basit bir olas?l?k yo?unlu?u vard?r.  Ancak ba?ka bölgelerdeyse, olas?l?k yo?unlu?u Poisson da??l?m?n? takip ediyor.  Sornetto ve Knopoff'a göre bu durumda zaman içinde bir ba?ka deprem olma olas?l??? sabit kal?yor.  Yani en son ne zaman deprem oldu?unun hiç bir önemi yok.  Daha da garibi, daha ba?ka olas?l?k yo?unluklar?n?n, uzun bir süre deprem olmazsa deprem olu?ma ihtimalinin azalaca??n? gösterdi?ini bulmu?lar.  Ara?t?rmac?lar bu yap?n?n, birçok fay?n  birbirini etkiledi?i bölgelere uygulanabilece?ini dü?ünüyor. 

      Ancak Sornette ve Knopoff olas?l?k yo?unluklar?n?n kolayl?kla yanl?? hesaplanabilece?ini söylüyor.  Örneklem için kullan?lan zaman dilimine ba?l? olarak, sismik kay?tlar farkl? farkl? olas?l?k yo?unluklar? verebilir.  Sornette'e göre sonuç, zaman aral?klar?ndaki dalgalanmalar hakk?nda yap?lan varsay?mlara çok duyarl?.  O'na göre jeofizikçiler, do?ru olas?l?k yo?unlu?unu bulabilmek için geni? bir alan üzerinde olabildi?ince çok depremin, zamanlamas?n? ve merkezini incelemeliler. 

Bir Cevap Yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir